Co to jest beneficjent rzeczywisty?

Beneficjent rzeczywisty, określany również skrótem UBO (Ultimate Beneficial Owner), to osoba fizyczna, która bezpośrednio lub pośrednio sprawuje kontrolę nad klientem albo spełnia inną przesłankę określoną w ustawie AML. Kluczowe znaczenie ma rzeczywista kontrola, a nie wyłącznie formalne miejsce danej osoby w strukturze podmiotu.

W przypadku określonych osób prawnych jedną z podstawowych przesłanek jest posiadanie więcej niż 25% udziałów lub akcji albo dysponowanie więcej niż 25% głosów. Nie są to jednak jedyne sposoby ustalenia beneficjenta rzeczywistego. Kontrola może mieć również charakter pośredni albo wynikać z innych uprawnień umożliwiających wywieranie decydującego wpływu na działania podmiotu.

Dlatego ustalenie beneficjenta rzeczywistego nie powinno sprowadzać się do sprawdzenia największego wspólnika lub odczytania danych z KRS czy CRBR. Wymaga zrozumienia struktury własności i kontroli aż do poziomu osób fizycznych.

Jak ustala się beneficjenta rzeczywistego?

Ustalenie UBO powinno prowadzić do odpowiedzi na pytanie: która osoba fizyczna ostatecznie posiada lub kontroluje klienta albo w inny sposób spełnia ustawowe kryteria beneficjenta rzeczywistego?

Analiza nie powinna kończyć się na pierwszym poziomie struktury właścicielskiej. W uproszczeniu może wyglądać następująco:

własność → prawa głosu → kontrola pośrednia → inne uprawnienia → osoba fizyczna → dokumentacja.

W pierwszej kolejności analizuje się m.in. udziały lub akcje, prawa głosu oraz inne uprawnienia pozwalające wywierać wpływ na podmiot. Jeżeli bezpośrednim właścicielem klienta jest inna spółka, trzeba przeanalizować kolejne poziomy struktury.

Przykładowo:

osoba fizyczna → spółka holdingowa → spółka zależna → klient

W takiej sytuacji istotna może być kontrola pośrednia. Sam fakt, że osoba fizyczna nie figuruje jako bezpośredni wspólnik klienta, nie wyklucza więc uznania jej za beneficjenta rzeczywistego. Trzeba również brać pod uwagę kontrolę wynikającą z innych praw lub okoliczności. Osoba może nie posiadać największego pakietu udziałów, ale mieć uprawnienia umożliwiające jej wywieranie decydującego wpływu na działania podmiotu.

Beneficjent rzeczywisty nie zawsze jest największym udziałowcem. Analiza własności jest punktem wyjścia, ale ostatecznie chodzi o ustalenie osoby fizycznej sprawującej rzeczywistą kontrolę.

Czy osoba posiadająca ponad 25% udziałów zawsze jest UBO?

Posiadanie więcej niż 25% udziałów lub akcji jest jedną z ustawowych przesłanek identyfikacji beneficjenta rzeczywistego w przypadku odpowiednich osób prawnych. Istotne jest przy tym sformułowanie „więcej niż 25%”. Osoba posiadająca dokładnie 25% udziałów nie spełnia wyłącznie z tego powodu tej konkretnej przesłanki udziałowej. Może jednak być beneficjentem rzeczywistym z innej podstawy, np. ze względu na posiadane prawa głosu, kontrolę pośrednią albo inne uprawnienia pozwalające wywierać decydujący wpływ.

Przykładowo w spółce czterech wspólników może posiadać po 25% udziałów.

Sam taki podział nie pozwala wskazać UBO na podstawie kryterium posiadania więcej niż 25% udziałów. Trzeba jednak sprawdzić, czy któryś ze wspólników nie posiada dodatkowych praw lub nie sprawuje kontroli w inny sposób. Możliwa jest również sytuacja odwrotna: osoba posiadająca mniej niż 25% udziałów może być beneficjentem rzeczywistym, jeżeli spełnia inne przesłanki kontroli.

Beneficjentów rzeczywistych może być także więcej niż jeden. Dlatego pytanie:

„Kto ma ponad 25% udziałów?”

nie zawsze wystarcza.

Właściwa analiza powinna prowadzić do odpowiedzi:

„Które osoby fizyczne spełniają ustawowe kryteria własności lub kontroli nad podmiotem?”

Beneficjent rzeczywisty a CRBR – jaka jest różnica?

Beneficjent rzeczywisty i osoba wpisana do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) nie są pojęciami tożsamymi. Beneficjent rzeczywisty to osoba spełniająca przesłanki wynikające z ustawy AML. CRBR jest natomiast rejestrem zawierającym informacje o beneficjentach rzeczywistych zgłoszonych przez podmioty objęte obowiązkiem zgłoszenia.

CRBR jest więc ważnym źródłem informacji, ale dla instytucji obowiązanej nie może być jedyną podstawą ustalenia beneficjenta rzeczywistego. Instytucja powinna samodzielnie przeanalizować klienta, jego strukturę własności i kontroli oraz podjąć odpowiednie działania zmierzające do identyfikacji i weryfikacji UBO. Jeżeli dane znajdujące się w CRBR są niespójne z innymi ustalonymi informacjami, sytuacja wymaga dalszego wyjaśnienia.

W zależności od przypadku potrzebne mogą być m.in.:

• dokumenty korporacyjne;
• informacje o wspólnikach lub akcjonariuszach;
• dokumenty dotyczące kolejnych poziomów własności;
• informacje o prawach głosu lub szczególnych uprawnieniach;
• dane uzyskane od klienta;
• informacje z innych wiarygodnych źródeł.

Nie każdy beneficjent rzeczywisty musi być również ujawniony w polskim CRBR. Przykładowo w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, jeżeli nie ma przesłanek wskazujących na kontrolowanie jej przez inną osobę fizyczną, ustawa przyjmuje, że przedsiębiorca jest jednocześnie swoim beneficjentem rzeczywistym. Nie oznacza to jednak obowiązku zgłaszania jednoosobowej działalności gospodarczej do CRBR.

CRBR jest źródłem danych o zgłoszonych beneficjentach rzeczywistych. Nie zastępuje samodzielnego ustalenia struktury własności i kontroli klienta.

Kiedy osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze może być UBO?

Osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze nie powinna być wskazywana jako beneficjent rzeczywisty tylko dlatego, że nie znaleziono osoby posiadającej ponad 25% udziałów. To kryterium ma charakter zastępczy. Najpierw należy przeanalizować wcześniejsze przesłanki pozwalające ustalić osoby fizyczne sprawujące własność lub kontrolę, w tym m.in.:

• udziały lub akcje;
• prawa głosu;
• własność i kontrolę pośrednią;
• inne uprawnienia pozwalające wywierać decydujący wpływ.

Dopiero w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia albo wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych spełniających wcześniejsze kryteria, a także przy braku podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, ustawa przewiduje możliwość wskazania osoby fizycznej zajmującej wyższe stanowisko kierownicze.

Nie działa więc reguła:

„nikt nie ma ponad 25% → UBO jest prezes”.

Brak udziałowca przekraczającego próg 25% oznacza jedynie, że trzeba przeanalizować pozostałe mechanizmy kontroli. Jednocześnie osoba należąca do kierownictwa może być beneficjentem rzeczywistym niezależnie od tego mechanizmu zastępczego, jeżeli sama spełnia wcześniejsze przesłanki rzeczywistej kontroli.

Dlaczego ustalenie beneficjenta rzeczywistego jest ważne w AML?

Ustalenie UBO jest jednym z podstawowych elementów poznania klienta biznesowego w ramach KYB. Pozwala odpowiedzieć nie tylko na pytanie, kto formalnie występuje w dokumentach lub rejestrach, ale przede wszystkim kto ostatecznie posiada lub kontroluje klienta.

Ma to znaczenie dla:

• zrozumienia struktury własności i kontroli klienta;
• identyfikacji osób stojących za podmiotem;
• właściwego przeprowadzenia screeningu;
• oceny ryzyka relacji;
• wykrywania niespójności pomiędzy źródłami informacji;
• prawidłowego udokumentowania ustaleń i decyzji AML/CFT.

KRS może pokazywać wspólników, członków organów czy zasady reprezentacji. CRBR zawiera informacje o zgłoszonych beneficjentach rzeczywistych. Zadaniem analizy UBO jest natomiast ustalenie, jak rzeczywiście wygląda własność i kontrola klienta oraz które osoby fizyczne stoją na końcu tej struktury. Samo ustalenie nazwiska beneficjenta rzeczywistego nie kończy procesu.

Środki bezpieczeństwa finansowego obejmują również identyfikację UBO oraz podejmowanie uzasadnionych czynności w celu weryfikacji jego tożsamości. W przypadku klienta będącego osobą prawną, jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej lub trustem obejmują także działania zmierzające do ustalenia struktury własności i kontroli. Zakres analizy może różnić się w zależności od złożoności klienta.

Prosta struktura:

osoba fizyczna → spółka

będzie wymagała innego podejścia niż struktura:

osoba fizyczna → holding zagraniczny → spółka pośrednia → klient.

Im bardziej złożona struktura, tym większe znaczenie ma możliwość wykazania, w jaki sposób ustalono beneficjenta rzeczywistego i na jakich informacjach oparto tę ocenę.