Co to jest finansowanie terroryzmu?

Finansowanie terroryzmu obejmuje działania dotyczące środków lub innego mienia podejmowane w celu finansowania działalności terrorystycznej albo udostępniania majątku określonym osobom, grupom lub związkom w przypadkach wskazanych przez prawo. Nie chodzi przy tym wyłącznie o przekazywanie pieniędzy. Znaczenie może mieć również gromadzenie, oferowanie lub udostępnianie różnego rodzaju wartości majątkowych.

Co istotne, majątek wykorzystywany do finansowania terroryzmu nie musi pochodzić z działalności przestępczej. Może mieć całkowicie legalne źródło. Ryzyko może wynikać dopiero z jego przeznaczenia, odbiorcy, powiązań między stronami lub innych okoliczności transakcji. W Polsce ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu odsyła w definicji finansowania terroryzmu do art. 165a Kodeksu karnego.

Jak finansowanie terroryzmu definiuje polskie prawo?

Ustawa AML nie tworzy odrębnej, rozbudowanej definicji finansowania terroryzmu. Wskazuje, że przez finansowanie terroryzmu należy rozumieć czyn określony w art. 165a Kodeksu karnego. Przepis obejmuje m.in. gromadzenie, przekazywanie lub oferowanie środków płatniczych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, wartości dewizowych, praw majątkowych oraz innego mienia ruchomego lub nieruchomości w zamiarze sfinansowania przestępstw wskazanych w art. 165a k.k. Obejmuje również określone przypadki udostępniania takiego mienia zorganizowanej grupie lub związkowi, osobie należącej do takiej struktury albo osobie mającej zamiar popełnienia określonego przestępstwa.

Finansowanie terroryzmu nie oznacza więc wyłącznie wykonania przelewu na rzecz konkretnej osoby. Przedmiotem takich działań nie muszą być również same pieniądze – przepisy odnoszą się szerzej do różnych rodzajów mienia i wartości majątkowych. Istotny jest też moment działania. Nie trzeba czekać, aż środki zostaną faktycznie wykorzystane do popełnienia określonego przestępstwa. Znaczenie prawne może mieć już ich gromadzenie, przekazywanie lub oferowanie z zamiarem wskazanym w art. 165a k.k.

Skąd mogą pochodzić środki na finansowanie terroryzmu?

Jedna z najważniejszych różnic między finansowaniem terroryzmu a praniem pieniędzy dotyczy pochodzenia majątku. Środki lub inne aktywa wykorzystywane do finansowania terroryzmu mogą pochodzić zarówno ze źródeł nielegalnych, jak i legalnych.

Legalnym źródłem mogą być przykładowo:

• wynagrodzenie;
• oszczędności;
• dochody z działalności gospodarczej;
• wsparcie innych osób;
• środki pozyskane w ramach zbiórek.

Środki mogą również pochodzić z działalności przestępczej, np. oszustw, wymuszeń lub innych czynów zabronionych. Legalne pochodzenie środków nie oznacza więc automatycznie legalnego celu ich wykorzystania. Z perspektywy AML/CFT sama odpowiedź na pytanie „skąd pochodzą pieniądze?” może być niewystarczająca. Znaczenie mają również ich przeznaczenie, odbiorca, relacje pomiędzy stronami, geografia oraz szerszy kontekst aktywności.

Czym finansowanie terroryzmu różni się od prania pieniędzy?

Pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu są objęte wspólnym systemem AML/CFT, ale są odrębnymi zjawiskami.

	Pranie pieniędzy	Finansowanie terroryzmu
Źródło majątku	związane z korzyścią pochodzącą z czynu zabronionego	może być legalne lub nielegalne
Główne znaczenie	przestępne pochodzenie majątku i działania podejmowane wobec niego	przeznaczenie majątku, finansowany cel lub podmiot, któremu jest udostępniany
Kwota	jej znaczenie zależy od kontekstu	także niewielkie wartości mogą być istotne
Analiza	m.in. źródło, przepływ, właściciel i kontekst	m.in. odbiorca, cel, relacje, powiązania i kontekst

W przypadku prania pieniędzy punktem wyjścia jest majątek pochodzący z korzyści związanej z czynem zabronionym. Następnie podejmowane są wobec niego działania objęte zakresem przestępstwa prania pieniędzy. W finansowaniu terroryzmu sytuacja może wyglądać inaczej. Pochodzenie środków może samo w sobie nie wzbudzać zastrzeżeń, a ryzyko może wynikać z tego, dokąd trafiają wartości majątkowe, komu są udostępniane, jakiemu celowi mają służyć oraz jakie powiązania występują między stronami. Dlatego finansowania terroryzmu nie należy traktować jako odmiany prania pieniędzy.

Jak rozpoznaje się ryzyko finansowania terroryzmu?

Rozpoznawanie ryzyka finansowania terroryzmu nie powinno opierać się na jednym sygnale ani wyłącznie na wysokości transakcji. Instytucja obowiązana analizuje dostępne informacje dotyczące m.in. klienta, stron transakcji, beneficjenta rzeczywistego, kierunków geograficznych, charakteru aktywności, wyników screeningu oraz zgodności transakcji z posiadaną wiedzą o kliencie i relacji.

W praktyce znaczenie mogą mieć m.in.:

• tożsamość i profil klienta;
• odbiorca oraz inne strony transakcji;
• powiązania pomiędzy osobami i podmiotami;
• kierunek geograficzny przepływu;
• cel i charakter transakcji;
• sposób wykorzystania rachunku lub usługi;
• wyniki screeningu;
• zgodność aktywności z wiedzą o kliencie i jego działalności.

Legalne źródło środków samo w sobie nie wyklucza ryzyka finansowania terroryzmu. Podobnie niewielka wartość transakcji nie oznacza automatycznie, że ryzyko jest nieistotne. Również wynik screeningu sankcyjnego nie powinien być traktowany jako automatyczne rozstrzygnięcie.

Alert jest sygnałem do analizy, a nie stwierdzeniem finansowania terroryzmu.

Dopiero zestawienie informacji o kliencie, stronach transakcji, powiązaniach, celu, geografii i innych okolicznościach pozwala ocenić, czy sytuacja wymaga dalszego wyjaśnienia, eskalacji albo podjęcia innych działań przewidzianych przez przepisy i procedury.

Finansowanie terroryzmu a AML/CFT

Finansowanie terroryzmu jest jednym z rodzajów ryzyka, którym przeciwdziała system AML/CFT. W praktyce instytucje obowiązane wykorzystują w tym celu m.in. ocenę ryzyka, informacje uzyskane w procesach KYC i KYB, identyfikację beneficjenta rzeczywistego, screening, monitoring relacji i transakcji, analizę alertów oraz odpowiednią eskalację.

Finansowania terroryzmu nie należy jednak utożsamiać ze screeningiem sankcyjnym. Sankcje finansowe i przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu są powiązanymi, ale odrębnymi obszarami. Brak trafienia na liście sankcyjnej nie oznacza automatycznie braku ryzyka finansowania terroryzmu. Z perspektywy instytucji obowiązanej istotne jest więc połączenie dostępnych danych i sygnałów w spójną analizę. Znaczenie ma nie tylko pochodzenie majątku, ale również jego przeznaczenie, odbiorca, powiązania pomiędzy stronami oraz kontekst całej relacji.