Co to jest GIIF?

GIIF, czyli Generalny Inspektor Informacji Finansowej, jest organem administracji rządowej właściwym w sprawach przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu i centralnym elementem polskiego systemu AML/CFT. GIIF otrzymuje i analizuje informacje finansowe, może żądać dodatkowych danych, przeprowadza procedury związane z wstrzymaniem transakcji i blokadą rachunku, przekazuje informacje właściwym organom, współpracuje z krajowymi i zagranicznymi instytucjami oraz kontroluje wykonywanie obowiązków AML/CFT.

W realizacji zadań GIIF jest wspomagany przez Departament Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów. Wspólnie tworzą polską jednostkę analityki finansowej, czyli FIU (Financial Intelligence Unit). GIIF nie jest jednak Policją ani prokuraturą i nie prowadzi postępowań karnych. Jego rolą jest przede wszystkim pozyskiwanie i analiza informacji finansowych oraz podejmowanie działań przewidzianych w ustawie AML.

Jakie są zadania GIIF?

Zakres działania GIIF jest znacznie szerszy niż samo odbieranie informacji i zawiadomień od instytucji obowiązanych. Do jego zadań należy przede wszystkim analizowanie informacji dotyczących wartości majątkowych, co do których istnieje podejrzenie związku z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. GIIF może również żądać przekazania informacji potrzebnych do prowadzonych analiz i udostępniać zgromadzone informacje organom uprawnionym na zasadach określonych w przepisach.

Do jego zadań należą także m.in.:

• przeprowadzanie procedur dotyczących wstrzymania transakcji i blokady rachunku;
• przekazywanie uprawnionym organom informacji i dokumentów uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa;
• wymiana informacji z jednostkami współpracującymi;
• współpraca z zagranicznymi jednostkami analityki finansowej;
• udział w sporządzaniu krajowej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu;
• sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem przepisów AML/CFT;
• wykonywanie zadań związanych ze szczególnymi środkami ograniczającymi;
• nakładanie kar administracyjnych w przypadkach przewidzianych przez ustawę;
• publikowanie informacji i materiałów dotyczących stosowania przepisów AML/CFT.

GIIF nie jest więc wyłącznie odbiorcą raportów AML. Otrzymuje informacje, analizuje je, łączy z innymi dostępnymi danymi i podejmuje dalsze działania w granicach swoich ustawowych kompetencji. GIIF należy również odróżnić od Departamentu Informacji Finansowej. GIIF jest organem, natomiast Departament jest komórką organizacyjną Ministerstwa Finansów wspierającą realizację jego zadań.

Jakie informacje przekazuje się do GIIF?

Określenie „zgłoszenie do GIIF” może być mylące, ponieważ ustawa AML przewiduje kilka różnych obowiązków informacyjnych i rodzajów zawiadomień. Nie każde przekazanie informacji do GIIF wynika z podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Art. 72 ustawy AML przewiduje przekazywanie informacji o określonych w ustawie transakcjach i czynnościach. Jest to obowiązek informacyjny związany z wystąpieniem przesłanek określonych w przepisach, a nie z samym podejrzeniem popełnienia przestępstwa.

Inny charakter ma art. 74 ustawy AML. Dotyczy on zawiadomienia GIIF o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Jeszcze inną sytuację reguluje art. 86 ustawy AML, który dotyczy uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub określone wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy albo finansowaniem terroryzmu. Przepis ten uruchamia szczególną procedurę związaną z transakcją lub rachunkiem. Ustawa przewiduje również inne przypadki przekazywania informacji i zawiadomień do Generalnego Inspektora.

Dlatego przed raportowaniem trzeba ustalić:

• jakie zdarzenie wystąpiło;
• jakie informacje posiada instytucja;
• czy i jakie podejrzenie zostało potwierdzone;
• jaki przepis ma zastosowanie;
• w jakim trybie i terminie należy przekazać informację.

Alert wygenerowany przez system AML nie jest jeszcze zawiadomieniem do GIIF. Alert jest sygnałem wymagającym analizy. Dopiero przeprowadzona analiza pozwala ustalić, czy powstał obowiązek przekazania informacji lub zawiadomienia oraz z jakiej podstawy prawnej on wynika. Właściwy tryb raportowania wynika z okoliczności sprawy i przepisów, a nie z nazwy alertu w systemie.

Czy GIIF może wstrzymać transakcję lub zablokować rachunek?

Tak, jeżeli spełnione są warunki określone w ustawie AML.

Przepisy przewidują szczególną procedurę na wypadek uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub określone wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy albo finansowaniem terroryzmu. Po otrzymaniu odpowiedniego zawiadomienia GIIF przeprowadza własną analizę. Jeżeli występują ustawowe przesłanki, Generalny Inspektor może przekazać instytucji obowiązanej żądanie wstrzymania transakcji lub blokady rachunku na okres wynikający z przepisów. Procedura może następnie prowadzić do działań właściwego prokuratora. Nie oznacza to więc, że każda nietypowa transakcja lub każdy alert automatycznie powodują blokadę rachunku.

Schemat wygląda raczej następująco:

sygnał → analiza instytucji obowiązanej → właściwe zawiadomienie → analiza GIIF → decyzja w granicach ustawowych kompetencji → ewentualne dalsze działania właściwych organów.

Instytucja obowiązana, GIIF i organy ścigania pełnią w tym procesie różne role.

Czy GIIF kontroluje instytucje obowiązane?

Tak. Generalny Inspektor sprawuje kontrolę wykonywania przez instytucje obowiązane obowiązków w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Kontrole mogą być prowadzone zgodnie z rocznymi planami kontroli, ale możliwe są również kontrole doraźne. Z perspektywy instytucji obowiązanej znaczenie ma nie tylko formalne posiadanie wymaganych dokumentów i procedur, ale również to, czy system AML/CFT rzeczywiście działa w praktyce.

Kontrola może więc prowadzić do oceny m.in. tego, czy instytucja:

• właściwie rozpoznaje i ocenia ryzyko;
• stosuje środki bezpieczeństwa finansowego;
• prawidłowo identyfikuje i weryfikuje klientów;
• ustala beneficjentów rzeczywistych;
• prowadzi monitoring relacji i transakcji;
• właściwie analizuje alerty;
• realizuje obowiązki informacyjne i raportowe;
• posiada odpowiednie procedury i rozwiązania organizacyjne;
• szkoli osoby realizujące obowiązki AML;
• odpowiednio dokumentuje przeprowadzone działania i decyzje.

Samo posiadanie procedury AML nie wystarcza więc, jeżeli organizacja nie jest w stanie wykazać, jak stosowała ją w konkretnych przypadkach. GIIF nie jest jednak jedynym podmiotem posiadającym kompetencje kontrolne w systemie AML. W zależności od rodzaju instytucji obowiązanej kontrolę lub nadzór mogą wykonywać również inne organy wskazane w przepisach. Dlatego nie każda kontrola AML jest kontrolą GIIF.

Czy GIIF jest organem ścigania?

Nie. GIIF nie jest Policją, prokuraturą ani innym organem powołanym do prowadzenia postępowań karnych. Jeżeli osoba chce złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, właściwym adresatem jest co do zasady Policja lub prokuratura, a nie GIIF. Generalny Inspektor działa w innym modelu.

Otrzymuje informacje finansowe, analizuje je, zestawia dane pochodzące z różnych źródeł, identyfikuje powiązania oraz ocenia je z perspektywy przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Jeżeli zgromadzone informacje uzasadniają dalsze działania właściwego organu, GIIF może przekazać odpowiednie informacje i dokumenty zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. W uproszczeniu:

instytucja obowiązana → analiza → informacja lub zawiadomienie do GIIF → analiza finansowa GIIF → właściwe organy.

Nie należy również mylić GIIF z systemem wykorzystywanym do komunikacji z organem.

GIIF to organ. SI*GIIF to system teleinformatyczny wykorzystywany m.in. do realizacji określonych obowiązków informacyjnych i komunikacji.

Najprościej: GIIF analizuje informacje finansowe i podejmuje działania przewidziane w systemie AML/CFT. Organy ścigania prowadzą postępowania karne.